Uncategorized

Η διαστροφή ως στρατηγική επιβίωσης

Αφού λοιπόν η παιδική σεξουαλικότητα είναι πολύμορφα διαστροφική θα μπορούσαμε να πούμε ότι ολόκληρη η ανθρώπινη σεξουαλικότητα είναι διαστροφική.

Και είναι, κατά μία έννοια. Όμως δεν μπορούμε να βάλουμε στο ίδιο καζάνι κάποιες ιδιαιτερότητες με τις λεγόμενες διαστροφές. Γιατί δεν είναι φυσικά το ίδιο κάποιος να επιδεικνύει φετιχιστικές προτιμήσεις σε κάποια sex toys με κάποιον που η αναζήτηση του οργασμού τον ωθεί μονίμως να υποβάλλεται σε όλο και πιο οδυνηρά βασανιστήρια.

Που βρίσκεται όμως η διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στο κανονικό και στο ανώμαλο όταν πρόκειται για τον ερωτισμό;

Για να απαντήσουμε σ’ αυτό το ερώτημα πρέπει να δεχτούμε ότι η αντίληψη περί αρμονίας του ατόμου με το ερωτικό του αντικείμενο είναι απλοϊκή και πολύ μακριά από την πραγματικότητα. Το αντικείμενο της επιθυμίας είναι πάντα ανόμοιο, αλλιώτικο, ένα ξένο σώμα για την ψυχική οικονομία. Ο άλλος είναι φορέας της ετερότητας.

Ο νευρωτικός έχει υποταχτεί στο μοιραίο της συνεχούς έκθεσης στην οδυνηρή εμπειρία της ετερότητας, με μόνη παρηγοριά για την απώθηση της επιθυμίας του να ενωθεί με τη χαμένη δια παντός αγάπη του, τη δυνατότητα προσφυγής σε φαντασιωσικά σενάρια, όπου το απωθημένο επιστρέφει.

Από την άλλη, ο διαστροφικός καταφεύγει σε περίπλοκα στρατηγήματα, ώστε να διατηρήσει στην πράξη την ψευδαίσθηση της μη ετερότητας του αντικειμένου. Αυτό το καταφέρνει με την ανακήρυξη του άψυχου, μερικού, γελοίου πολλές φορές πράγματος σε αντικείμενο του πόθου (όπως στο φετιχισμό), τη χρησιμοποίηση του παρτενέρ με τρόπο που η δική του επιθυμία να μη λαμβάνεται υπ’ όψιν (όπως στο βιασμό, στην επιδειξιομανία, στην ηδονοβλεψία), ή την κατοπτρική συναλλαγή με τον άλλον (όπως στο σαδομαζοχισμό). Επίσης, η στερεότυπη επανάληψη του σκηνικού, ή η εκλογή αντικειμένου όσο γίνεται πιο συνδεδεμένου με τις μερικές ενορμήσεις (όπως στην κοπροφαγία και στην ουρολαγνεία), και τέλος, το αποκορύφωμα που αποτελεί η φόνευση του ερωτικού αντικειμένου, δεν είναι άραγε ολ’ αυτά ασυνείδητες προσπάθειες να εξαλειφθεί, όσο είναι δυνατόν, στη συνάντηση με το αντικείμενο, η διαφορετικότητά του;

«Το γεγονός ότι η διαστροφή μπορεί να αντικατασταθεί από τη νεύρωση στη ζωή του ίδιου ατόμου, πως η διαστροφή και η νεύρωση μπορούν να κατανέμονται μεταξύ διαφορετικών μελών της ίδιας οικογένειας, συμφωνεί με την άποψη ότι η νεύρωση αποτελεί το αρνητικό της διαστροφής».
(S.Freud Τρεις πραγματείες για τη θεωρία της σεξουαλικότητας)

«Όταν ο Freud αναφέρει τις νευρώσεις ως το αρνητικό των διαστροφών, το αρνητικό φαίνεται να συνδέεται με μια πολύπλοκη διαδικασία αρνητικοποίησης και όχι απλώς με κάτι που δεν φαίνεται, όπως το αρνητικό μιας φωτογραφίας. Στις νευρώσεις υπάρχει επιθυμία και άμυνα που ο ψυχισμός προσπαθεί να κρατήσει σε λανθάνον μη συνειδητό επίπεδο εν αντιθέσει με τις θορυβώδεις εκδηλώσεις της διαστροφής. Στην ονειρική εργασία, το αρνητικό συνδέεται με την απουσία συνειδητοποίησης, ενώ ο ύπνος αποτελεί το θετικό της συγκεκριμένης κατάστασης».
(S.Freud Τρεις πραγματείες για τη θεωρία της σεξουαλικότητας, Εισαγωγή)

Έτσι λοιπόν, η ασυνείδητη στρατηγική της αποφυγής της ετερότητας καταλήγει τελικά στην αναζήτηση, μέσα στην πραγματικότητα, όλων αυτών των αλλότριων και παράξενων αντικειμένων και πρακτικών. Πρόκειται για ένα παράδοξο που εξηγεί αυτή την ανοίκεια αίσθηση που ανέκαθεν προκαλούσαν στους ανθρώπους τα ανώμαλα γούστα μερικών από τους ομοίους τους.

Ο φετιχιστής αναζητά την ηδονή στο pars pro toto (το μέρος αντί του όλου), κάτι που μπορεί να εκληφθεί ως άρνηση να ενωθεί με το ολικό αντικείμενο και άρα να υποδουλωθεί σ’ αυτό. Κάτι ανάλογο συμβαίνει συμβολικά και με το σύνθετο τελετουργικό πολλών διαστροφικών πρακτικών. Σαν να εγκαθιστά μια απόσταση από το αντικείμενο του πόθου και μια διστακτική, προοδευτική προσέγγιση, όπως η γάτα που κάνει ένα σωρό κύκλους πριν πλησιάσει το φαγητό που της έβαλαν.

Μέσω του φετιχιστικού αντικειµένου και τα δυο φύλα-άνδρας και γυναίκα- διαθέτουν πέος γεγονός που αποκλείει την έννοια του ευνουχισµού και την πιθανότητα να συµβεί.

Ο άνδρας φετιχιστής διαψεύδει για να µην χάσει. ∆ιαψεύδει για να µην γίνει. Πρόκειται για την διάψευση της πραγματικότητας (ότι το κοριτσάκι δεν έχει πέος), ένα είδος άµυνας στο άγχος ευνουχισµού

Η επιλογή του διαστροφικού αντικειμένου μοιάζει να συντηρεί την αυταπάτη της μη ετερότητας και ταυτόχρονα λειτουργεί ως διαχωριστικό ανάμεσα στο υποκείμενο και την ένωση με τον άλλον, χωρίς αυτά τα δύο να συγκρούονται μεταξύ τους. Για παράδειγμα, το αντικείμενο φετίχ είναι συχνά ένα πράγμα που παρεμβάλλεται ανάμεσα στο υποκείμενο και τον άλλον – οι γόβες, οι κάλτσες, τα εσώρουχα κ.λ.π. – που εμποδίζουν την κατάσαρκη απτική, σωματική επαφή. Προκύπτει έτσι ο φετιχισµός του πέλµατος του ποδιού, του ρούχου, της μυρωδιάς, της θέασης κλπ. Ωστόσο, φετιχιστικά αντικείµενα μπορεί να είναι και μέρη του σώµατος του ερωτικού συντρόφου (πόδι, στόµα, στήθος, μαλλιά). Έτσι το φετιχιστικό αντικείµενο αφορά σε μετάθεση μιας ερωτογενούς ζώνης στο φετιχιστικό (μερικό) αντικείµενο.

Άλλο ένα στοιχείο που εκτός από τη συγκόλληση, συντελεί στη δημιουργία της επιθυμίας εν γένει, είναι αυτό που ο Φρόιντ αποκαλεί ψυχική υπερεκτίμηση του σεξουαλικού αντικειμένου. Αυτή η υπερεκτίμηση κάνει την επιθυμία να μην περιορίζεται στο στενό πεδίο της ένωσης των γεννητικών οργάνων, αλλά να επεκτείνεται σε άλλες περιοχές του σώματος, σε άλλα πράγματα, σε άλλες πράξεις. Αν δεν υπήρχε η υπερεκτίμηση δε θα υπήρχαν οι διαστροφές, αλλά ούτε και ο έρωτας. Σε μια ανάλυση στον έρωτα που έκανε ο Λακάν με βάση το Συμπόσιο του Πλάτωνα, έλεγε ότι ο εραστής «βάζει» ένα άγαλμα μέσα στον ερώμενο και κάνει τον τελευταίο να είναι το σεξουαλικό του αντικείμενο. Η υπερεκτίμηση λοιπόν, αποτελεί προϋπόθεση για την ποικιλία στον έρωτα και ταυτόχρονα είναι και ο κεντρικός μηχανισμός των διαστροφών.

Άλλη μια θεμελιώδης λειτουργία του αντικειμένου στη διαστροφή είναι να αποτελεί την ασπίδα απέναντι στη διπλή απειλή μιας ανυπόφορης απώλειας: της απώλειας της ναρκισσιστικής τελειότητας και της υπέρτατης απόλαυσης. Σε τελική ανάλυση, αυτό που έχει επιλέξει ως ερωτικό αντικείμενο δεν είναι παρά μια ιδανική εικόνα του εαυτού του. Ο Φρόιντ γράφει ότι στην επιλογή του αντικειμένου αγάπης οι διαστροφικοί και οι ομοφυλόφιλοι πήραν ως πρότυπο όχι τη μητέρα τους, αλλά τον ίδιο τους τον εαυτό. Έτσι χρειάζεται το αντικείμενο να περιβληθεί από τη μεγαλύτερη δυνατή υπεραξία για να γίνει μια ναρκισσιστική προβολή του υποκειμένου. Έτσι, μέσω του ναρκισσιστικώς προσοδοφόρου αυτού μηχανισμού, το αντικείμενο αποκτά μια εξαιρετική αίγλη αλλά και το Εγώ βγαίνει κερδισμένο σε παντοδυναμία και αλαζονεία, όπως πολύ χαρακτηριστικά δείχνει η περίπτωση ενός αιμομικτικού πατέρα, ο οποίος δήλωνε στην κόρη του ότι σκοπός του ήταν να την πλάσει σε ένα υπέροχο έργο τέχνης, ως άλλος Μιχαήλ Άγγελος!

Οι διαστροφικές συμπεριφορές εμπεριέχουν επίσης έναν έντονα αμυντικό χαρακτήρα. Τα εξωτερικά αντικείμενα επιφορτίζονται πλήρως μέχρι εξαντλήσεως με την αποστολή να διαψεύδουν την ψυχική πραγματικότητα του διαστροφικού με ό,τι καταθλιπτικό, ματαιωτικό, χαοτικό μπορεί να έχει αυτή. Συνεπώς πρέπει να είναι υπερβολικά επενδεδυμένα, αφετέρου δε να του επιστρέφουν τη μέγιστη δυνατή ικανοποίηση. Λειτουργούν ως ο καθρέφτης ενός εαυτού απαλλαγμένου από τα μαύρα αισθήματα της ανημποριάς και της δυστυχίας.

«Η διαστροφή είναι ένας θρίαμβος που μαρτυρά το μετασχηματισμό, την επιτυχημένη ερωτικοποίηση του πιο βίαιου βασανιστηρίου σε αλγεινή ηδονή». Jacques Andre

Εμείς τώρα ως μελετητές, δεν πρέπει να ξεχνάμε πόσο αιχμάλωτος παραμένει ο διαστροφικός από αυτή τη λύση που βρήκε, προκειμένου να αντιμετωπίσει τις δραματικές συγκρούσεις της παιδικής και εφηβικής του ηλικίας, τη δυσκολία της ανθρώπινης ύπαρξης, το αίνιγμα της σεξουαλικότητας των γονέων και της δικής του, τη δοκιμασία της διαφοράς των φύλων. Η διαστροφή είναι μια προσπάθεια αυτό-ίασης ώστε το άτομο να μπορέσει να έχει ερωτική ζωή και να αποφύγει τη μελαγχολία ή την ψύχωση (για μερικούς και την ομοφυλοφιλία που δεν μπορεί να την αντέξει) και χτίζεται πάνω στα ερείπια ενός οιδιπόδειου με ό,τι υλικά έχει αφήσει πίσω της η λαίλαπα της εφηβείας. Είναι το μαυσωλείο στο οποίο ζει φυλακισμένος και όπου εγκυστώνεται η πληγή ενός παλιού, ανομολόγητου έρωτα για τον οποίο δεν κατάφερε να πενθήσει. Διαπιστώνεται ότι αυτή η κρύπτη, η οποία έλκει ως άλλη μαύρη τρύπα ολόκληρο το λιβιδινικό δυναμικό του ατόμου, αποψιλώνοντας τις υπόλοιπες πλευρές της προσωπικότητας. Ολόκληρη η ενέργειά του καταναλώνεται στη σεξουαλική του ζωή, εκεί παθιάζεται, εκεί ζωντανεύει, ενώ είναι απαθείς, σα νεκροί, όσο δεν ασχολείται με αυτήν. Όσο το μυστικό του παραμένει επτασφράγιστο μέσα στο μαυσωλείο, χτισμένο με όποια διαθέσιμα υλικά μίσους και επιθετικότητας, αυτός θα ξεφεύγει από τη μελαγχολία. Αν υπάρξει διαρροή, τότε θα συμβεί κατάρρευση.

Ο ναρκισσισμός της πληγής έρχεται να υπενθυμίσει ότι η λίμπιντο όχι μόνο δεν είναι απούσα αλλά αντιθέτως ενεργοποιείται αδιαλείπτως μέχρις εξαντλήσεως. Ξοδεύεται στην επί ματαίω ανέγερση φραγμάτων στον Ειρηνικό!

Με δυο λόγια, ο διαστροφικός δεν μπορεί να αναλάβει το ρίσκο να εκτεθεί στην ετερότητα, στον άντρα ή στη γυναίκα ή να έρθει αντιμέτωπος με το τεράστιο υπαρξιακό κενό που αυτή η μίζερη εμπράγματη φαντασίωση έχει αναλάβει κακήν κακώς να μεταμφιέζει.

«Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι αυτό που σε επίπεδο συμπτωματολογίας εμφανίζεται ως μια σειρά από απαράδεκτα βίτσια δεν είναι, σε τελευταία ανάλυση, παρά οι λύσεις που το υποκείμενο μπόρεσε να δώσει στη δυσκολία της ανθρώπινης ύπαρξης, στις συγκρούσεις της μικρής ηλικίας, στο αίνιγμα της σεξουαλικότητας των γονέων και της δικής του, στη δοκιμασία της διαφοράς των φύλων. Η διαστροφή αποτελεί μια προσπάθεια αυτό-ίασης – όπως όλες οι ψυχικές παθολογίες και δομές – του τεράστιου, πολλές φορές βάσανου, ενίοτε βουβού, που υπέφερε στο παρελθόν το άτομο».
(Τζόυς ΜακΝτούγκαλ)

(Πληροφορίες και αποσπάσματα αντλήθηκαν από το περιοδικό «Εκ Των Υστέρων», “Όψεις της Σεξουαλικότητας”. “Καταδικασμένοι να απολαμβάνουν. Ρόλος του αντικειμένου, διαχείριση του ευνουχισμού και ενορμητική οικονομία στη διαστροφική σεξουαλικότητα”, Γ. Κούριας, “Λεξιλόγιο της Ψυχανάλυσης”, Laplanche και Pontalis και “Τρεις Πραγματείες για τη Σεξουαλικότητα”, Freud.)

Επιμέλεια: Έλενα Σκαρπίδου, sexualeducation.gr

ΚΑΝΕ ΣΧΟΛΙΟ

AΠΑΝΤΗΣΗ

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

To Top