Uncategorized

Γράμματα για ληστρικές ιστορίες και εκτελέσεις – του Βασίλη Βαμβακά (μέρος πρώτο)

‘‘ Η βαναυσότητα είναι συνυφασμένη με την εκδίκηση και η εκδίκηση, είναι ενέργεια πέρα για πέρα νόμιμη. Ο ληστής ανατρέχει στις προσωπικές του δυνάμεις και ανάμεσά τους, η βία και η βαναυσότητα είναι οι πιο αποτελεσματικές. Μια άγρια και τυφλή εκδίκηση και ίσως ακόμα και ιδιαίτερα ανάμεσα στους αδύνατους, τα σταθερά θύματα που δεν έχουν ελπίδα για μια νίκη ούτε στα όνειρά τους, μια πιο γενική ‘επανάσταση καταστροφής’ αναποδογυρίζει ολόκληρο τον κόσμο αφήνοντας ερείπια αφού κόσμος ‘καλός’ δεν υπάρχει. Η χρησιμοποίηση της δύναμης, όποια και αν είναι αυτή, είναι ένας θρίαμβος. Να σκοτώνεις και να βασανίζεις είναι η πιο πρωτόγονη και προσωπική εγκαθίδρυση τετελεσμένης εξουσίας και όσο πιο αδύνατος νοιώθει ο επαναστάτης, τόσο πιο έντονο βλέπουμε τον πειρασμό του να διεκδικήσει την εξουσία αυτή. Όταν οι άνθρωποι γίνονται ληστές, η βιαιότητα γεννά την βιαιότητα και το αίμα φωνάζει για αίμα.’’ (Από το ‘Ληστές’ του Eric Hobsbawm.)

TΟ ΑΛΩΝΑΚΙ 

Γράμματα για ληστρικές ιστορίες και εκτελέσεις στο κελί του Βασίλη Βαμβακά

(μέρος πρώτο)

14961379_1429146880447529_2102565330_n

Η παραδοσιακή κλεφτουριά

Όταν ιδρύθηκε το ‘κράτος’ και ‘έδεσε’ η βαυαροκρατία το 1833, πολλοί απλοί αγωνιστές της επανάστασης βρέθηκαν με τις ελπίδες τους διαψευσμένες. Με μια δεκαετία στην πλάτη τους, σκληρών αγώνων εναντίων του οθωμανικού καθεστώτος αλλά και ενδοελληνικών συγκρούσεων, που συχνά είχαν ταξική βάση, το μόνο που είδαν είναι την ίδρυση ενός πιο καταπιεστικού κράτους. Οι εθνικοαπελευθερωτικοί πόθοι, ακόμα και έτσι όπως πραγματώθηκαν, ως καθεστώς ξένης κηδεμονίας, δεν συνοδεύτηκαν για τον λαό από καμιά καλυτέρευση της κοινωνικής και της οικονομικής πραγματικότητας που βίωνε.

0980-9-8-0-9-0

Κλέφτες, γκραβούρα του περασμένου αιώνα

Η γη από τα χέρια των αγάδων πέρασε στα χέρια των κοτσαμπάσηδων και των τσιφλικάδων, είτε απευθείας, είτε περνώντας από το μεταβατικό στάδιο των ‘εθνικών γαιών’. Οι κολίγοι έμειναν κολίγοι αναπολώντας το οθωμανικό καθεστώς υπό δυσμενέστερες συνθήκες απελπισίας. Ο Εγγλέζος περιηγητής Τόρντον αναφέρει ‘οι ρωμιοί έχουν τους μεγαλύτερους εχθρούς ανάμεσά τους. Αυτοί είναι οι κοτσαμπάσηδες από ρωμέικη γενιά(..) Κάτω από το μαχαίρι του τούρκου, ο ρωμιός είναι σκλάβος. Κάτω από την εξουσία των συγχωριανών κοτσαμπάσηδων, γδύνεται ολότελα και είναι εκατό φορές πιο δυστυχής’. Ο Φωτάκος, υπασπιστής του Γέρου, λέει για τους κοτσαμπάσηδες , ‘ Η ευζωία του κοτσαμπάση είναι όμοια με εκείνη του τούρκου και μόνο στο όνομα διαφέρει. Αντί π.χ. να τον λένε Χασάνην, τον έλεγαν Γιάννην και αντί να πηγαίνει εις τζαμί, επήγαινεν εις εκκλησίαν. Μόνο κατά τούτο διάκρισης’.

0980-9-8-0-9-00

Κλέφτες, γκραβούρα του περασμένου αιώνα

Με την διάλυση των άτακτων επαναστατικών στρατευμάτων, οι περισσότεροι πολεμιστές καθίστανται ακτήμονες και ανεπάγγελτοι. Σε καθεστώς βίας από τους βαυαρούς παραδίδουν τα όπλα τους και όπως λέει ο ιστορικός Βουρνάς, σπαρακτικές σκηνές γίνονται τότε. Το ένδοξο και ρακένδυτο πλήθος των βετεράνων του ’21 με δάκρυα στα μάτια φιλούσε τα μπαρουτοκαπνισμένα όπλα του και ύστερα τα κομμάτιαζε για να μην πέσουν στα χέρια των βαυαρών. Πολλοί ήταν από περιοχές που δεν είχαν ελευθερωθεί ακόμα και αδυνατούν να επιστρέψουν. Είναι όμως και άλλα τα σημεία άμεσης σύγκρουσης με το κράτος. Πώς μπορούσαν να αποδεχθούν οι ανυπότακτοι νεαροί νομάδες τσοπαναραίοι, την ιδέα της υποχρεωτικής τετραετούς στράτευσης σε έναν δυτικού τύπου στρατό με αυστηρή πειθαρχία, υπό βαυαρική διοίκηση; Ουσιαστικά δεν μπορούσαν καν να το κατανοήσουν. Πολλοί από αυτούς τους νεαρούς είχαν έναν δρόμο, αυτόν της ανυποταξίας και παρανομίας. Το παλιό δίλημμα της κλέφτικης παράδοσης ‘ραγιάς ή στο βουνό’ ξαναμπαίνει σε νέα βάση.

Οι ληστές

Ο ιστορικός Βλαχογιάννης στον ‘Κλέφτη του Μωριά’ μας δίνει μια εξήγηση για το φαινόμενο της ληστοκρατίας του μεσοπολέμου. Η πρώτη αφορμή για να πάρουν τα βουνά, ήταν προσωπική αφορμή. Για όλους τους σημαντικούς κλέφτες η αρχή του πολεμικού σταδίου τους είχε να κάνει με προσωπική αφορμή, προσβολή τιμής, αρπαγή ιδιοκτησίας, κατάχρηση στη φορολογία, πληγή ή φόνος συγγενικός, το άδικο που ο Ρωμιός δεν το χωνεύει, αν τους αγγίζει στη φιλοτιμία τους. Έτσι το άδικο που μπορεί να είναι και δίκιο μερικές φορές, σπρώχνει τον αδάμαστο χωριάτη στο πρώτο έγκλημα κατά του αδικητή. Το δεύτερο έγκλημα και συχνά τα άλλα, τα επιβάλει η σκληρή ανάγκη. Θα πάρει με την βία την τροφή του από τον ομόφυλο πρώτα και θα βάλει μετά χέρι και στον ξένο, τον κατακτητή. Και αφού ο νέος κλέφτης λύσει το πρόβλημα διατροφής του, έρχεται μετά σε αυτόν ο πόθος για πλουτισμό και εκδίκηση. Σύμφωνα με αυτή την εξήγηση είναι λογικό πως για τους φτωχούς της εποχής, τους ανήμπορους και τους μη έχοντες, οι ληστές έδειχναν ως αρχάγγελοι εκδίκησης και έκαναν τον βίο αβίωτο στα κρατικά όργανα της εξουσίας, στους πλούσιους, τους τσιφλικάδες, τους κοτσαμπάσηδες και κάθε είδους εκβιαστές, καταπιεστές και τοκογλύφους. Από την άλλη για όλους αυτούς οι ληστές ήταν τέρατα που έπρεπε πάση θυσία να κυνηγηθούν και να εξουδετερωθούν ή να συρθούν στις φυλακές και να εκτελεστούν για παραδειγματισμό. Αυτή την δουλειά την είχαν αναλάβει άνθρωποι του νόμου, που πολλές φορές το πλήρωναν με την ζωή τους, έναντι χαμηλών μισθών ή στρατιώτες που ήταν αναγκασμένοι να παίρνουν μέρος στο επικίνδυνο αυτό κυνηγητό. Υπήρχαν και αυτοί που κατέδιδαν, τα μέρη ή τα λημέρια των ληστών, ή ακόμα και οι ίδιοι οι κυνηγοί κεφαλών που για να αλλάξουν την ζωή τους μέσω των υπέρογκων ποσών που υπόσχονταν η εξουσία κατέληγαν να τα διεκδικούν όπως τα σκυλιά ένα ψοφίμι… ήταν οι αιώνιοι καταδότες.

0980-9-8-0-9-000

Αξιωματικοί της χωροφυλακής της μεταεπαναστατικής περιόδου

Στην μεταεπαναστατική Ελλάδα εμφανίζεται η πρωτόγονη μορφή μιας οργανωμένης κοινωνικής διαμαρτυρίας. Η πρώιμη φάση δηλαδή της κοινωνικής ληστείας. Γεννιέται έτσι ο ‘κοινωνικός ληστής’. Αυτός ο ληστής είναι χωρικός, ζει στην παρανομία, θεωρείται από τον αφέντη και το κράτος εγκληματίας, αλλά για τους άλλους χωρικούς θεωρείται ήρωας, αγωνιστής της ελευθερίας ή εκδικητής, δείχνοντάς τους πολλές φορές τον θαυμασμό και την υποστήριξή τους.

0980-9-8-0-9-0000

Ο λήσταρχος Καπετάν Νταβέλλης ποζάρει με την συμμορία του σε Γάλλο φωτογράφο κάπου στη Ρούμελη στα μισά του προπερασμένου αιώνα

Εμφανίζεται έτσι ο λήσταρχος Καράντζος που πριν την εκτέλεσή του στην καρμανιόλα στο Παλαμήδι το 1849 , φώναζε στους δέσμιούς του ότι ήταν ‘αληθινός κλέφτης’ και όχι ‘νυχτοκλέφτης’.

Η συμμορία των Χονδρογιανναίων, οικογένεια αγωνιστών της Επανάστασης περνάει στην παρανομία το 1832 αφού ο πατέρας τους Γιώργος συμπολεμιστής του Νικηταρά, είχε εκτελεσθεί στο Μπούρτζι το 1830. Στις 15 Ιανουαρίου του 1836 εισβάλουν στο αρχοντικό του Μασσήνεζη, κοτσάμπαση του Αιγίου , για να απαγάγει έναν Πρώσο πρίγκιπα που φιλοξενείται εκεί. Οι χωροφύλακες τους περικυκλώνουν αλλά καταφέρνουν και απαγκιστρώνονται.

Στις 27 Νοεμβρίου 1855 ο λήσταρχος Νταβέλλης με 10 συντρόφους του  αιχμαλώτισε στο Τατόι πέντε χωροφύλακες και τους επέστρεψε στην διοίκηση μόνο με τα εσώρουχα, παίρνοντας φυσικά τα όπλα τους. Αργότερα ο ίδιος ξακουστός ληστής θα πυρπολήσει και θα κάψει το σπίτι ενός παπά καταδότη του, στην Πελοπόννησο.

Στις 9 Δεκεμβρίου 1855 απελευθερώνεται από ληστές, ο λήσταρχος Φουντούκης , αγωνιστής της επανάστασης και αυτός, κοντά στα Δερβενάκια που μεταφέρονταν, από την Αθήνα για το Παλαμήδι με συνοδεία χωροφυλάκων, ύστερα από φονική συμπλοκή.

Στις 5 Απριλίου 1856 ο λήσταρχος Καλαμπαλίκης μαζί τον λήσταρχο Λυκουρέση, που λίγα χρόνια μετά καρατομήθηκε στο Παλαμήδι, εισβάλει στο σπίτι του υπουργού Δεληγιάννη στην Κόρινθο και εκτός από χρήματα και τιμαλφή, απαγάγουν τον υπουργό, τον εισαγγελέα Πατρών Παπαλεξόπουλο και τους άλλους παρευρισκόμενους και τους ελευθέρωσαν μετά την καταβολή λύτρων.

0980-9-8-0-9-00000

Το Παλαμήδι στις αρχές του 1900 , το οποίο είχε χαρακτηριστεί από πολλούς ξένους περιηγητές ως ένα παλιό ερειπωμένο ενετικό φρούριο ακατάλληλο για στέγαση ή διαμονή κρατουμένων

Μεγαλώνοντας έτσι την κοινωνική διάστασή της, την περίοδο εκείνη, η ληστεία, μέσω της οργανωμένης και ένοπλης ανυποταξίας καθιερώνεται ως αντιεξουσία. Θα υπακούει σε ορισμένες αρχές οι οποίες θα είναι ιδιαίτερες και θα έχει κύρος απέναντι τόσο απέναντι στους εκπροσώπους των κυρίαρχων τάξεων αλλά πολύ περισσότερο στους καταπιεσμένους. Οι ληστές δεν επιδιώκουν καμιά ανατροπή τάξεων αλλά δεν παύουν να αντιπροσωπεύουν την διαρκή απειλή για τους κατέχοντες και μια ηρωική ελπίδα για τους μη κατέχοντες.

………Συνεχίζεται………….

ΚΑΝΕ ΣΧΟΛΙΟ

AΠΑΝΤΗΣΗ

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

To Top