ΙΣΤΟΡΙΕΣ

3 γυναίκες της Αργολίδας αρθρογραφούν για τον κοινωνικό ρόλο των βιβλιοθηκών στον 21ο αιώνα

Τροχηλατες βιβλιοθηκες στο κεντρικο αναγνωστηριο του Βαλλιανειου, ©ΕΒΕ_Νικος Καρανικόλας

Η Μαρία Κωνσταντοπούλου είναι Βιβλιοθηκονόμος και υπεύθυνη των Βιβλιοθηκών στο ΦΟΥΓΑΡΟ, η Σοφία Πανταζή είναι Εκπαιδευτικός και Πρόεδρος της Δημόσιας Βιβλιοθήκης “Ο Παλαμήδης” και η Ματίνα Γκόγκα είναι Συντονίστρια Επικοινωνίας και Ανάπτυξης Προγραμμάτων και Υπεύθυνη για την Ψηφιακή Βιβλιοθήκη του Κέντρου Ελληνικών Σπουδών Ελλάδος.

Και οι τρεις φορείς συνεργάστηκαν για να γίνει η εκδήλωση – ανοιχτή συζήτηση την Παρασκευή 25 Μαίου με καλεσμένο τον Γενικό Διευθυντή της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος.

Ποιους αφορούν οι βιβλιοθήκες;

Αναζητώντας τον κοινωνικό ρόλο μιας βιβλιοθήκης τον 21ο αιώνα

Αν γινόταν μια έρευνα στην περιοχή μας, και ρωτούσαμε τους πολίτες: τι είναι μια βιβλιοθήκη; η απάντηση που θα παίρναμε από την πλειονότητα είναι: ένας χώρος που υπάρχουν πάρα πολλά βιβλία, τα οποία μπορεί κανείς να τα δανειστεί ή να τα διαβάσει επί τόπου. Είναι όμως έτσι; Είναι οι βιβλιοθήκες απλά «αποθήκες» βιβλίων; Ή για να το θέσω αλλιώς, είναι μόνο αυτό;

Από ενδιαφέρον, τι γίνεται στον κόσμο, πως βλέπουν το ρόλο των βιβλιοθηκών η Ευρωπαϊκή Ένωση ή άλλες χώρες, εκτός Ευρώπης, με μια απλή περιήγηση στο διαδίκτυο, οι πληροφορίες που αναδείχθηκαν είναι αποκαλυπτικές. Ακολουθούν ενδιαφέροντα στοιχεία από έγκυρες βιβλιοθήκες, συνδέσμους βιβλιοθηκών, και άρθρα της Ε.Ε. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, επαναπροσδιόρισε το ρόλο των βιβλιοθηκών λαμβάνοντας υπόψη τις αλλαγές στη σημερινή Κοινωνίας της Πληροφορίας. Η ψηφιακή τεχνολογία όντας κινητήριος δύναμη τον 21ο αιώνα έχει προκαλέσει σημαντικές αλλαγές στη ζωή μας. Μεγάλο μέρος της οικονομικής, πολιτιστικής και κοινωνικής μας ζωής συμβαίνει πλέον στον ψηφιακό κόσμο. Οι έρευνες υποδεικνύουν ότι οι πολίτες έχουν ανάγκη για πρόσβαση σε ευρύ φάσμα γνώσεων αλλά και πληροφοριών, και οι βιβλιοθήκες μπορούν να γίνουν κεντρικό σημείο αναφοράς των σύγχρονων ανθρώπων κάθε ηλικιακής ή άλλης κατηγορίας. Αυτό απαιτεί στρατηγικό σχεδιασμό για να μπορέσουν να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις των καιρών, με κομβικό σημείο τον εξοπλισμό τους με ψηφιακά μέσα. Οι βιβλιοθήκες και δη οι δημόσιες μπορούν να είναι στην πρώτη γραμμή, να αναλάβουν, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το ρόλο να δώσουν πρόσβαση σε ψηφιακό περιεχόμενο, μέσω της συναισθηματικής αλληλεπίδρασης, της αμεσότητας, της προσωπικής επικοινωνίας των υπαλλήλων με τους συμπολίτες τους. Προτείνεται η αναθεώρηση των συνεργασιών μεταξύ δημόσιων και ιδιωτικών φορέων, δηλαδή η αναθεώρηση των ορίων του δημόσιου και του ιδιωτικού ώστε να αναζητούνται πηγές χρηματοδότησης και από ιδιωτικούς φορείς, για να μπορέσουν να υλοποιηθούν στρατηγικοί σχεδιασμοί αναφορικά με τις λειτουργίες μιας βιβλιοθήκης, και να αποκτήσουν προστιθέμενη αξία.

Οι δημόσιες βιβλιοθήκες μπορούν να γίνουν δημόσιοι χώροι που οι άνθρωποι λαχταρούν να ανακαλύψουν νέα πράγματα, να ζητήσουν βοήθεια και να βοηθήσουν ο ένας τον άλλον. Προτεραιότητα τον 21ο αιώνα είναι η ψηφιακή ένταξη, η κοινωνική ένταξη, η δια βίου μάθηση, και δη των λιγότερο προνομιούχων ανθρώπων οι οποίοι δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα πρόσβασης στη γνώση ή στο διαδίκτυο για αναζήτηση πληροφοριών. Οι δημόσιες βιβλιοθήκες μπορούν να αποτελέσουν την πύλη των τοπικών κοινοτήτων στην γνώση και την πληροφορία, να παρέχουν τις απαραίτητες συνθήκες για δια βίου μάθηση, ανάπτυξη της τοπικής κοινότητας, ακόμα και για ατομική λήψη απόφασης. Οι βιβλιοθήκες μπορούν να γίνουν εστίες κοινωνικής δικτύωσης, συνεύρεσης πολιτών όλων των ηλικιών, και κάθε κοινωνικής ομάδας, με αφορμή κοινά, παραπλήσια, ή και διαφορετικά ενδιαφέροντα. Μπορούν να προσφέρουν έναν ουδέτερο και αξιόπιστο χώρο για τους ανθρώπους να δημιουργούν, να μαθαίνουν, και να συνδέονται. Ο σχεδιασμός των σύγχρονων βιβλιοθηκών είναι απαραίτητο να προβλέπει χώρους για εργαστήρια, σεμινάρια, αναγνώσεις, πολιτιστικές εκδηλώσεις, λέσχες βιβλιόφιλων, φιλικούς χώρους συζήτησης, ώστε να γίνουν σημείο συνάντησης των πολιτών, ανταλλαγής πληροφοριών, αναζήτησης γνώσεων και πληροφοριών κάθε είδους.

Στην άλλη πλευρά του ωκεανού, έρευνα που έγινε στην Minnesota της Αμερικής έδειξε ότι οι πολίτες προτιμούν να μένουν κοντά σε περιοχές που υπάρχει βιβλιοθήκη, θεωρώντας ότι η ποιότητα ζωής σε αυτές τις περιοχές είναι υψηλότερη. Σε άλλη έρευνα, στο Wisconsin, αναδείχθηκε το ίδιο: οι πολίτες, είτε έχοντας χρησιμοποιήσει τις υπηρεσίες μιας βιβλιοθήκης είτε όχι, απάντησαν όλοι ότι η ύπαρξη μιας βιβλιοθήκης σε μια περιοχή επηρεάζει θετικά την ποιότητα ζωής τους με την πρόσβαση στη γνώση και την πληροφορία, ενώ η έλλειψή της αρνητικά. Σε μεγάλες πόλεις του Καναδά (Τορόντο, Βανκούβερ), οι πολίτες επισκέπτονται τις βιβλιοθήκες όχι μόνο για να δανειστούν ή αξιοποιήσουν βιβλία, αλλά και για να αναζητήσουν πληροφορίες ή για να κάνουν έρευνα που σχετίζεται με την εργασία τους, ακόμα και για να αναζητήσουν πληροφορίες για να ξεκινήσουν επιχειρηματικές δραστηριότητες στην περιοχή τους. Σε διάφορες πόλεις του κόσμου σε όλες τις ηπείρους (Ευρώπη, Ασία, Αυστραλία, Αφρική), οι επισκέπτες μιας βιβλιοθήκης αναζητούν πληροφορίες που σχετίζονται με ενασχολήσεις του ελεύθερου χρόνου τους, ενώ στον ανεπτυγμένο κόσμο οι δημόσιες βιβλιοθήκες είναι οι φορείς που οργανώνουν δωρεάν μαθήματα εγγραμματισμού (γλωσσικού, πληροφοριακού, κοινωνικού, κ.α.) για τους πολίτες κάθε ηλικίας και κοινωνικής ομάδας για την απόκτηση αναγκαίων δεξιοτήτων την σημερινή εποχή. Στη Νέα Υόρκη η δημόσια βιβλιοθήκη της πόλης οργανώνει εκπαιδευτικά προγράμματα για παιδιά προσχολικής και σχολικής ηλικίας, σεμινάρια και μαθήματα (δωρεάν) για κάθε ηλικιακή ομάδα, διοργανώνει συναντήσεις συγγραφέων και καλλιτεχνών με τους πολίτες, λέσχες ανάγνωσης, εικαστικές εκθέσεις, διαλέξεις και συζητήσεις πάνω σε μια απεριόριστη ποικιλία θεμάτων, συναυλίες και προβολές ταινιών, μαθήματα αγγλικών για άτομα τα οποία έχουν άλλη μητρική γλώσσα, και τόσα άλλα, που απαρτίζουν έναν εντυπωσιακό και καθόλου αυτονόητο κατάλογο, ακόμη και μαθήματα γυμναστικής για ηλικιωμένους!

Το προφίλ του προσωπικού των βιβλιοθηκών στην εποχή μας αναδεικνύεται μείζονος σημασίας, καθώς θα πρέπει να εκπαιδεύονται και να καλλιεργούν δεξιότητες που να ανταποκρίνονται στις ανάγκες των καιρών επάξια (π.χ. να καθοδηγούν τους πολίτες, να τους διευκολύνουν να βρίσκουν την πληροφορία που ζητούν, να αφουγκράζονται τις ανάγκες των επισκεπτών και να σχεδιάζουν προγράμματα αντίστοιχα με την ζήτηση).

Εάν οι βιβλιοθήκες παραμείνουν απλά «αποθήκες» βιβλίων , η φυσική συνέπεια είναι να απαρχαιωθούν, να απευθύνονται σε λίγους, δεν θα μπορέσουν να απευθυνθούν σε ευρύ φάσμα πολιτών και να ανταποκριθούν στις ανάγκες που αναδύονται, δεν θα γίνουν κόμβοι παραγωγής πολιτισμού. Θα περιοριστούν σε «κλειστούς» χώρους για περιορισμένο κοινό, ενώ έχουν τη δυναμική να γίνουν κοινωνικά και πολιτιστικά κέντρα, ανοιχτά σε επισκέπτες όλων των ηλικιών και όλων των ενδιαφερόντων. Είναι άξιο προσοχής ότι καινοτόμες βιβλιοθήκες στην Μεγάλη Βρετανία, έχουν ακόμα και χώρους για χαλάρωση και εξάλειψη του στρες, με υπηρεσίες που προάγουν τη δημόσια υγεία και καλύπτουν ακόμα και ψυχολογικές ανάγκες των πολιτών.

Εν κατακλείδι, η βιβλιοθήκη τον 21ο αιώνα προβάλλεται ως χώρος που απευθύνεται κυριολεκτικά σε όλους, καταργώντας ηλικιακά όρια και κοινωνικές διακρίσεις, με στόχο να βελτιώσει την ζωή τους.

Παρακολουθώντας το κολοσσιαίο έργο της μετεγκατάστασης της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος στο Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, αναζωπυρώνεται η ελπίδα ότι αυτό το έργο πληροί τις προϋποθέσεις να πραγματώσει τις πολυσχιδείς διαστάσεις και ρόλους που θα έπρεπε μια σύγχρονη βιβλιοθήκη στον 21ο αιώνα να έχει. Η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος είναι μια εστία διαφύλαξης της εθνικής μας κληρονομιάς, των συλλογών χειρογράφων, αρχετύπων, αρχείων, βιβλίων, συντήρησης και ψηφιοποίησης σημαντικών πνευματικών έργων του πολιτισμού μας, χώρος δανεισμού βιβλίων και επιτόπιας έρευνας πνευματικών έργων σε έντυπη ή/και ψηφιακή μορφή, αλλά και μια νέα εστία παραγωγής πολιτισμού στην Αθήνα, προσβάσιμη σε όλους ανεξαιρέτως. Η δε χρονική συγκυρία που γίνεται αυτό το σπουδαίο έργο, με την ύφεση να έχει επηρεάσει τους πολίτες σε κάθε επίπεδο, όχι μόνο οικονομικά, δεν μας αφήνει αδιάφορους, προσμένουμε, αισιοδοξούμε, πως κάτι νέο, κάτι καλύτερο θα γεννηθεί στον νεοελληνικό πολιτισμό. Κι όσοι ζούμε στην περιφέρεια, έχουμε ανάμεικτα συναισθήματα, χαράς κι αισιοδοξίας αλλά και μελαγχολίας συνάμα, αφού σκεφτόμαστε πόσο τυχεροί είναι οι Αθηναίοι που την έχουν δίπλα τους.

Αναπόφευκτα γεννιέται το ερώτημα, οι πολίτες αυτής της χώρας που ζουν μακριά από την Αθήνα μπορούν να έχουν στον τόπο τους βιβλιοθήκες με αντίστοιχο προφίλ; Τί μοντέλο βιβλιοθηκών χρειαζόμαστε και στην ελληνική επαρχία, γιατί Ελλάδα δεν είναι μόνο η Αθήνα. Μπορεί μια επαρχιακή βιβλιοθήκη να γεννήσει πολιτισμό; Έχει κοινωνικό ρόλο; Μπορούν να πραγματωθούν οι πολυσχιδείς λειτουργίες που αναφέρθηκαν; Πώς μπορούμε να αξιοποιήσουμε σε αυτή την κατεύθυνση την ψηφιακή τεχνολογία; Μπορεί να αναλάβει κεντρικό ρόλο για την καλλιέργεια των πολιτών; Να ενισχύσει το αίσθημα κοινότητας μεταξύ μελών της; Έχουν συνειδητοποιήσει οι πολίτες που ζουν στην επαρχία ότι μια βιβλιοθήκη μπορεί να βελτιώσει την ποιότητα της ζωής τους ή θεωρούν ότι οι σημαντικές πολιτιστικές δραστηριότητες εκπορεύονται μόνο από τα μεγάλα αστικά κέντρα και παραιτούνται των προσπαθειών για βελτιώσεις; Η Βέροια με τη δημόσια βιβλιοθήκη της είναι η πόλη που δίνει ηχηρή απάντηση ότι μια βιβλιοθήκη μπορεί να παίξει καθοριστικό και κεντρικό ρόλο στην ποιότητα ζωής των πολιτών, αλλά είναι εξαίρεση στον κανόνα που ισχύει στην ελληνική περιφέρεια.

Με αφορμή αυτές τις σκέψεις τρεις φορείς πολιτισμού του τόπου μας, το Κέντρο Ελληνικών Σπουδών Ελλάδος του Πανεπιστημίου Harvard, η ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ του χώρου τέχνης και πολιτισμού Φουγάρο και η Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Ναυπλίου «Ο Παλαμήδης» οργανώνουμε εκδήλωση – ανοιχτή συζήτηση με προσκεκλημένο τον Γενικό Διευθυντή της Εθνικής Βιβλιοθήκης Ελλάδος Δρ Φίλιππο Τσιμπόγλου, να συζητήσουμε για αυτά τα φλέγοντα θέματα που μας αφορούν όλους.

Σας προσκαλούμε, την Παρασκευή 25 Μαΐου 2018, στις 7.30 μ.μ. στην Δημόσια Βιβλιοθήκη «Ο Παλαμήδης», να συζητήσουμε το ρόλο, τη δυναμική, και τις προοπτικές των βιβλιοθηκών στον τόπο μας.

Ματίνα Γκόγκα

Σοφία Πανταζή

Μαρία κωνσταντοπούλου

------- ΓΡΑΜΜΑΤΟΚΙΒΩΤΙΟ -------

ΚΑΝΕ ΣΧΟΛΙΟ

AΠΑΝΤΗΣΗ

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

To Top